پژوهشکده پولی و بانکی پیشبینی خود را از رشد اقتصادی سهماهه منتهی به آبان اعلام کرد؛
برآورد رشد یک درصدی
در واقع میتوان گفت بازوی پژوهشی بانک مرکزی، رشد اقتصادی را خوشبینانهتر از آمارهای رسمی گذشته برآورد کرده است. وجود اطلاعات و آمار بههنگام اقتصاد کلان در تصمیمها و سیاستگذاریهای اقتصادی اهمیت قابل ملاحظهای دارد. در این راستا، مراجع رسمی آماری در کشور (بانک مرکزی و مرکز آمار) به انتشار رسمی دادههای مربوط به اقتصاد کلان مانند حسابهای ملی اقدام میکنند؛ اما ضعف این دادهها این است که عمدتا بازه فصلی یا سالانه دارند و با تاخیر چندماهه از انتهای دوره منتشر میشوند. بهعنوان مثال آمار رشد اقتصادی تابستان امسال، ۷۵ روز بعد از پایان تابستان در ۱۵ آذر، توسط مرکز آمار منتشر شد.
بانک مرکزی نیز با فاصلهای بیش از سه ماه، این این دادهها را منتشر کرد. این انتشار باوقفه دادهها، تبیین کننده واقعیتهای دورههای گذشته است و نمیتواند اطلاعات دقیقی از وضعیت کنونی اقتصاد در اختیار بگذارد. بررسیها نشان میدهد که این مشکل صرفا مختص ایران نبوده و برای مثال در کشورهای اتحادیه اروپا و سازمان توسعه و همکاری اقتصادی، رشد اقتصادی با فاصلههایی بین ۲۳ تا ۱۱۰ روز پس از پایان فصل منتشر میشود. برای رفع این مشکل، نهادهای پژوهشی و سیاستگذاری در برخی از کشورها همزمان اقدام به برآورد رشد اقتصادی و استفاده از آن کردهاند. در ایران نیز برای تصمیمگیری بهتر فعالان و سیاستگذاران حوزه اقتصاد کلان، برآورد این شاخص توسط پژوهشکده پولی و بانکی انجام میپذیرد. دادههای ماهانه تراکنش شاپرک، دادههای ماهانه تجارت خارجی و دادههای ماهانه حملونقل جادهای مبنای این برآورد یا «کنونبینی» در این پژوهشکده بودهاند. ارزش «کنونبینی» این است که قبل از انتشار دادههای رسمی، میتواند وضعیت فعلی را تبیین کند.
اختلاف کنونبینی با آمارهای رسمی
برآورد اخیر پژوهشکده پولی و بانکی از رشد اقتصادی نسبت به دو برآورد پیشین در سهماه منتهی به شهریور و مهر افزایش داشته است. این برآورد در سهماه منتهی به شهریور (فصل تابستان) برای رشد تولید ناخالص داخلی، 0.9درصد بوده است. این در حالی است که آمارهای رسمی بانک مرکزی که مدتی بعد اعلام شد، رشد تابستان را 0.5درصد اعلام کرده است. مرکز آمار نیز رشد تابستان را 0.3درصد محاسبه کرده است. مقایسه آمارهای رسمی و برآورد (کنونبینی) پژوهشکده پولی و بانکی از رشد اقتصادی تابستان، یک بیش برآورد را نشان میدهد. این درحالی است که تقریبا در بازه سالهای 1401 تا 1403 برآوردهای این این پژوهشکده کمتر از آمارهای رسمی بوده است.
با اینوجود در آخرین کنونبینی پژوهشکده پولی و بانکی، رشد اقتصادی سهماهه منتهی به آبان یکدرصد برآورد شده است. بخش کشاورزی و صنایع معادن با رشد منفی عامل اصلی کم بودن رشد اقتصادی بهشمار میروند. با اینحال رشد بالای 3درصدی خدمات عامل اصلی مثبت ماندن رشد اقتصاد بوده است. با وجود بیش برآورد اخیر پژوهشکده پولی و بانکی نسبت به آمارهای رسمی تابستان در مرکز آمار و بانک مرکزی اما بهعلت فاصله نهچندان زیاد با این آمارها، همچنان میتوان انتشار این برآورد را بهعلت زودتر نشان دادن وضعیت اقتصادی کشور مفید دانست.
برآوردی از رشدهای منفی
بخش کشاورزی مانند ماههای گذشته در کنون بینی پژوهشکده ضعیفترین رشد اقتصاد را با منفی 5.8 درصد به خود اختصاص داده است. برخلاف سال آبی گذشته (منتهی به شهریور ۱۴۰۳)، وضعیت بارندگی در کشور در سال آبی جاری مناسب نبوده و نسبت به دوره مشابه سال قبل کاهش محسوسی داشته است. درنتیجه برآورد رشد منفی در این بخش متاثر از وضعیت بارندگیها بوده است. پس از بخش کشاورزی نیز رشد بخش صنایع و معادن بهسیاق ماههای گذشته منفی شده و منفی 1.6درصد برآورد شده است. بخش صنعت پس از منفی شدن رشد آن در دو فصل متوالی بهار و تابستان، طبق آمارهای رسمی مرکز آمار و بانک مرکزی، وارد رکود شده بود. حال برآوردهای جدید پژوهشکده پولی و بانکی برای سهماه منتهی به آبان نیز از پایان رکود خبر نمیدهد. در گزارش این پژوهشکده آمده است که آمار عملکرد شرکتهای صنعتی بورسی، در سهماه منتهی به آبان ۱۴۰۴، نشاندهنده رشد مثبت برخی صنایع و رشد منفی برخی صنایع دیگر است. صنایع فلزات اساسی، خودرو و قطعات، محصولات دارویی و دستگاههای برقی رشد مثبت شاخص تولید را نسبت به مدت مشابه سال قبل داشتهاند. همچنین صنایع محصولات شیمیایی، کانیهای غیرفلزی، محصولات غذایی و ماشینآلات و تجهیزات رشد منفی را تجربه کردهاند.
نجات دهندگان رشد اقتصادی
برخلاف برآورد رشد منفی بخش کشاورزی و صنایع و معادن در کنونبینی اخیر بازوی پژوهشی بانک مرکزی، رشد مثبت بخش نفت و خدمات از منفی شدن رشد اقتصادی در این برآورد جلوگیری کرده است. براساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا و همچنین اوپک، تولید نفت خام ایران در سهماه منتهی به آبان نسبت به مدت مشابه سال قبل خود، تغییر محسوسی نداشته و رشد این بخش نیز 0.6درصد برآورد شده است. بخش خدمات نیز که در چند سال اخیر یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی در کشور بوده است در سهماه منتهی به آبان 3.4 درصد برآورد شده است. پژوهشکده پولی و بانکی در گزارش خود تحلیل کرده است که براساس آمار شاپرک، ارزش اسمی تراکنشهای شاپرک در سهماه منتهی به آبان نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۵۵ درصد رشد داشته و تعداد تراکنشهای آن ۴ درصد بیشتر شده است. این در حالی است که رشد ارزش اسمی و تعداد تراکنشها در تابستان ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال قبل بهترتیب ۴۵ درصد و 0.6درصد بوده است. با توجه به اینکه تورم در سهماه منتهی به آبان نسبت به مدت مشابه زیر ۵۰ درصد است میتوان گفت که ارزش واقعی تراکنشها رشد مثبت داشته است.
در کل آخرین کنونبینی پژوهشکده پولی و بانکی خبر از رشد یکدرصدی بهواسطه بخش نفت و خدمات، در سهماه منتهی به آبان میدهد.
