خوانش عملکرد یکساله دولت در حوزه نفت و گاز؛
چرخش در استراتژی انرژی
پارسجنوبی؛ بیمه بلندمدت گاز کشور
نخستین گام بزرگ در اسفند ۱۴۰۳ برداشته شد؛ جاییکه قراردادهای ۱۷میلیارد دلاری فشارافزایی میدانگازی پارسجنوبی امضا شد. اهمیت این طرح بیش از یک پروژه توسعهای معمولی است، زیرا پارسجنوبی ستون اصلی تامین گاز کشور محسوب میشود و با افزایش سن میدان، افت فشار طبیعی آن میتواند تراز انرژی ایران را با چالش جدی مواجه کند. در قالب این طرح، میدان به هفتهاب فشارافزایی تقسیم شده و برای هر هاب حدود ۶۰هزارتن سازه فراساحلی ساخته میشود؛ یعنی در مجموع ۴۲۰هزار تن تجهیزات عظیم دریایی که بخش عمده آن در داخل کشور ساخته خواهدشد. علاوهبر تثبیت تولید، این پروژه زنجیرهای گسترده از اشتغال صنعتی ایجاد میکند: ۱۷هزار شغل مستقیم و حدود ۵۰هزار شغل غیرمستقیم. در واقع این پروژه را میتوان پروژه «نگهداشت آینده اقتصاد» دانست؛ طرحی که هدف آن جلوگیری از بحران گازی در سالهای آینده است، نه صرفا افزایش کوتاهمدت تولید.
پایان سوزاندن ثروت ملی؛ مهار گازهای همراه
در ادامه این رویکرد، دولت چهاردهم به یکی از قدیمیترین مشکلات صنعت نفت پرداخت: فلرینگ یا سوزاندن گازهای همراه نفت.
مرداد ۱۴۰۴ طرح بزرگ جمعآوری گازهای همراه میدانهای جنوب استان ایلام(NGL ۳۱۰۰) به بهرهبرداری رسید؛ پروژهای ۱.۶میلیارد دلاری شامل مجتمع فرآورشی، ایستگاههای تقویت فشار، نیروگاه ۱۰۰مگاواتی و صدهاکیلومتر خط لوله. با اجرای این طرح روزانه ۲۴۰میلیون فوتمکعب گاز که پیشتر سوزانده میشد به خوراک صنایع تبدیل شد. این اتفاق همزمان سه پیامد مهم داشت: کاهش آلودگی، افزایش خوراک پتروشیمی و تبدیل اتلاف انرژی به درآمد پایدار.
چند ماه بعد، در آبان ۱۴۰۴ قرارداد جمعآوری گازهای مشعل ۱۲میدان نفتی مناطق نفتخیز جنوب نیز امضا شد؛ قراردادی که به خاموشی ۳۲مشعل و بازیابی روزانه ۲۹۵میلیون فوتمکعب گاز منجر خواهدشد. برای نخستینبار سیاست «صفرکردن مشعلسوزی» بهصورت عملیاتی و زمانبندیشده وارد مرحله اجرا شد.
غرب کارون؛ افزایش تولید همراه با بهرهوری
دی ۱۴۰۴ مرحله دیگری از این برنامه کلان در میدان آزادگانجنوبی محقق شد؛ جاییکه دومین ردیف واحد فرآورش مرکزی به بهرهبرداری رسید. این واحد بزرگترین مرکز فرآورش نفت کشور محسوب میشود و با تکمیل آن ظرفیت نهایی به ۳۲۰هزار بشکه در روز میرسد. راهاندازی این ردیف علاوهبر افزایش تولید، حدود ۶۰هزار بشکه در روز ظرفیت از سایر واحدها آزاد میکند و انعطاف عملیاتی منطقه غرب کارون را بالا میبرد. همچنین روزانه ۵.۶میلیون مترمکعب گاز همراه این میدان برای ارسال به پالایشگاه گاز هویزه جمعآوری خواهدشد؛ یعنی افزایش تولید همزمان با کاهش آلایندگی.
نگهداشت تولید؛ تمرکز بر چاهها و فرآورش
اواخر دی ۱۴۰۴ قراردادهای بیش از ۲.۵میلیارد دلاری شرکت ملی نفت ایران امضا شد که بخش مهمی از آن به حفاری و جلوگیری از افت طبیعی تولید مربوط است. در قالب این برنامه، ۲۰دستگاه حفاری خشکی تامین و طی پنج سال۲۷۰ حلقه چاه جدید حفر میشود. همزمان قراردادهای خدمات فرآورشی برای افزایش ظرفیت ۶میدان نفتی منعقد شد که ۳۱۵هزار بشکه در روز به توان فرآورشی کشور میافزاید.
این بخش از برنامه نشان میدهد نگاه دولت صرفا افزایش ظرفیت اسمی نیست، بلکه مدیریت علمی مخازن و جلوگیری از افت تولید در اولویت قرار گرفتهاست؛ موضوعی که در اقتصاد نفتی پایدار اهمیت بیشتری از توسعه میادین جدید دارد.
معماری جدید در مدیریت انرژی
مجموع این اقدامات تصویری متفاوت از سیاست انرژی ارائه میدهد. پروژهها دیگر فقط برای استخراج بیشتر تعریف نشدهاند، بلکه در چهار محور مکمل پیش میروند: تثبیت تولید گاز، افزایش بهرهوری نفت، جمعآوری گازهای هدررفت و توسعه صنایع پاییندستی. به اینترتیب، راهبرد دولت چهاردهم را میتوان عبور از «افزایش تولید به هر قیمت» به سمت «مدیریت هوشمند منابع انرژی» دانست؛ رویکردی که هدف آن تبدیل منابع زیرزمینی به رشد پایدار اقتصادی، کاهش اتلاف سرمایه ملی و ایجاد اشتغال در مناطق نفتخیز است.
