همانند سایر بخش‌های اقتصادی، اجتماعی و موسسات مالی و اعتباری، نظارت بر موسسات بیمه نیز از اهمیت خاصی برخوردار است. باید توجه داشته باشیم که هدف از نظارت، همیشه به مفهوم کشف جرائم بیمه‌ای و یا جلوگیری از عدم رعایت قوانین و مقررات مصوب نهادهای نظارتی از طرف شرکت‌های بیمه نیست. فراتر از این، واحدهای نظارتی می‌توانند علاوه بر کمک به رعایت حقوق بیمه‌گذاران از طرف بیمه‌گران،‌ نقش مهمی در ایجاد امنیت کاری برای شرکت‌های بیمه فعال در صنعت بیمه داشته باشند. در صورتی که چنین اعتقادی به علت وجود نهادهای نظارتی داشته باشیم، طبیعتا وجود نهادهای نظارتی قوی را در شرایط مختلف تایید خواهیم کرد.

با توجه به اهمیت نظارت بر صنعت بیمه، سازمان ملل متحد در سال ۱۹۷۳ میلادی با انجام یک‌سری بررسی‌های جامع، کشورهای در حال توسعه را متوجه وظایف دولت‌ها در امر نظارت بر بیمه کرده است. به نظر کارشناسان این سازمان، نظارت صحیح بر صنعت بیمه، نقش مهمی در جریان رشد اقتصادی کشورها ایفا می‌کند.

مطالعه تاریخ تحولات صنعت بیمه در ایران نیز نشان می‌دهد که تقریبا همزمان با شروع فعالیت بیمه ایران، مسوولان به اهمیت نظارت بر موسسات بیمه واقف بوده‌اند. اولین آمار قانونی اعمال نظارت بر موسسات بیمه به سال ۱۳۱۰

 بر می‌گردد. در این سال قانون ثبت شرکت‌ها از تصویب مجلس گذشت و به موجب ماده ۸ این قانون، شرکت‌های بیمه اعم از ایرانی و خارجی تابع نظام‌نامه‌هایی شدند که از طرف دولت تنظیم می‌شود. 

این روند ادامه داشت که به واسطه اهمیت نظارت بر بیمه با تصویب قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه‌گری، دولت درصدد سامان‌دهی بازار بیمه و رسیدن به اهداف پیش‌بینی شده در این بخش برآمده و از سال ۱۳۵۰ بیمه مرکزی ایران به عنوان یک نهاد نظارتی مستقل، وظیفه هدایت و نظارت بر صنعت بیمه را به عهده گرفت.

به منظور نشان دادن اهمیت نظارت بر صنعت بیمه، کافی است که با توجه به تجربیات کشورهای مختلف،‌ به برخی از وظایف قانونی نهادهای نظارتی اشاره کنیم.

تامل در این عملکردها واقعا دیدها را نسبت به نظارت واقعی بر صنعت بیمه عوض کرده و می‌تواند نقش مهمی در برنامه‌ریزی‌های آینده مسوولان کشور در راستای توسعه نهادهای نظارتی صنعت بیمه داشته باشد.

با توجه به یافته‌های این بررسی، برخی از وظایف نهادهای نظارتی صنعت بیمه به شرح زیر می‌باشد:

۱ - نظارت بر قراردادهای بیمه‌ای و عملکرد شرکت‌ها و نهادهایی که در راستای ارائه خدمات بیمه‌ای فعالیت دارند.

۲ - نظارت بر ثبت شرکت‌های بیمه

۳ - نظارت بر عملکرد و اندوخته‌های قانونی شرکت‌‌های بیمه و ذخایر احتیاطی و قانونی آنها

۴ -  نظارت بر نحوه عملکرد مدیران و نیروی انسانی فعال در بخش بیمه

۵ - ارائه خدمات آموزشی در صنعت بیمه

۶ - تهیه گزارش‌های آماری علمی و تحلیل به منظور ارزیابی صحیح عملکرد شرکت‌های بیمه

۷ -  ارتقای فرهنگ بیمه و بالابردن اطلاعات افراد جامعه در زمینه بیمه

۸ - شناسایی ریسک‌های عمومی، اندازه‌گیری و کنترل ریسک به منظور ارائه خدمات پیشگیری و ایمنی

۹ - جلوگیری از کلاهبرداری بیمه‌ای

۱۰ -انجام داوری‌های مختلف در رابطه با اختلافات بیمه‌ای 

۱۱ - طراحی برنامه‌ها و نرم‌افزارهای مختلف بیمه‌ای در راستای کنترل هوشمند صنعت بیمه

۱۲ -نظارت بر عملکرد شرکت‌های بیمه و کارگزاران فعال در بخش بیمه

۱۳ -ارائه مجوز فعالیت شرکت‌ها و کارگزاران بخش بیمه

۱۴ -تهیه مقررات و آیین‌نامه‌های بیمه‌ای

۱۵ -فراهم کردن امنیت کاری برای شرکت‌های بیمه و نظارت بر حد توانگری آنها.

در این قسمت سعی می‌شود که به‌طور خلاصه به اهمیت طراحی سیستم نظارت هوشمند در شرایط فعلی بازار بیمه اشاره شود. صنعت بیمه به عنوان یکی از بزرگ‌ترین بخش‌های خدماتی کشور، قابلیت زیادی برای استفاده از خدمات الکترونیکی و استفاده از نرم‌افزارهای مختلف در راستای ارائه بهینه خدمات به استفاده‌کنندگان این بخش دارد. علاوه بر این به منظور اعمال نظارت صحیح و دقیق بر فعالیت نهادهای بیمه‌ای، استفاده از سیستم نظارت هوشمند، از نیازهای اساسی بازار فعلی صنعت بیمه و افزایش کارایی واحدهای نظارتی مثل بیمه مرکزی ایران است.

برخی از مهم‌ترین دلایل نیاز به استفاده از سیستم نظارت هوشمند بر صنعت بیمه به شرح زیر می‌باشد:

۱ -تنوع و گستردگی خدماتی که بر عهده نهادهای نظارتی صنعت بیمه است.

همانطوری که در بخش قبلی این نوشته بیان شد، نظارت فقط به مفهوم کشف جرائم بیمه‌ای نبوده و نهادهای نظارتی در زمینه‌های مختلف اقدام به ارائه خدمات می‌‌کنند.

۲ -کنترل صحیح و ارائه به موقع خدمات به تعداد زیادی از کاربران مختلف بیمه‌ای.

۳ -جلوگیری از کلاهبرداری‌های بیمه‌ای و در حقیقت افزایش دقت و سرعت رسیدگی به مشکلاتی که در زمینه فعالیت‌های بیمه‌ای به وجود می‌آید.

۴ - افزایش حجم فعالیت شرکت‌های بیمه.

به‌دلیل افزایش حجم فعالیت شرکت‌های بیمه‌، فقط در سایه طراحی یک نظام بیمه‌ای هوشمند می‌توان به صورت کارا بر فعالیت شرکت‌های بیمه نظارت کرد.

۵ -افزایش تعداد شرکت‌های بیمه

همزمان با خصوصی‌سازی در صنعت بیمه، با ورود شرکت‌های جدید بیمه‌ای و افزایش تعداد این نوع شرکت‌ها، بدون کمک‌گرفتن از سیستم‌های هوشمند، نظارت صحیح بر شرکت‌های بیمه مشکل است.

۶ -به منظور فراهم کردن امنیت کاری برای بیمه‌گران (شرکت‌های بیمه و دیگر فعالان بازار بیمه) طبیعتا یک سیستم نظارتی کارا با استفاده از یک سیستم هوشمند، می‌تواند با دسترسی سریع و تجزیه و تحلیل اطلاعات مالی و عملکرد شرکت‌ها، به موقع هشدارهای لازم را از نظر حد توانگری، میزان نگهداری، ترکیب پرتفوی و عملکرد واقعی به شرکت‌های بیمه ارائه داده و از بروز مشکلات و ورشکستگی آنها جلوگیری کند. به عنوان مثال در رابطه با بیمه اتومبیل (شخص ثالث و بدنه) در صورتی که با کمک نهاد ناظر بر صنعت بیمه، یک نظام کنترلی هوشمند و شبکه رایانه‌ای (on line) در بین بیمه مرکزی ایران و کلیه شرکت‌های بیمه موجود باشد، می‌توان تا حد زیادی مشکلات این رشته از جمله بالابودن ضریب خسارت آن را حل کرد.

*کارشناس بیمه مرکزی ایران