پرونده امروز
پیامدهای قطع اینترنت
از منظر اقتصاد سیاسی، اینترنت صرفا یک فناوری خنثی نیست، بلکه میدان تقاطع قدرت، اقتصاد و جامعه است. قطع اینترنت در ایران بهمثابه مداخلهای مستقیم در جریان اطلاعات، توزیع فرصتها و بازتوزیع قدرت عمل میکند. در چنین شرایطی، اینترنت از یک کالای عمومی و زیرساخت تولید، به منبعی تبدیل میشود که دسترسی به آن تعیین میکند چه کسی در اقتصاد باقی میماند و چه کسی حذف میشود. این وضعیت، منطق رقابت را معکوس کرده و به تقویت بازیگران رانتی، نهادهای برخوردار از دسترسیهای خاص و تضعیف بخش خصوصی واقعی میانجامد. در سطح کلان اقتصادی، اختلال اینترنت شوکی همزمان به تولید، بهرهوری و افق سرمایهگذاری وارد میکند. توقف فروش آنلاین، اختلال در زنجیره پرداخت، افزایش هزینههای مبادله و کاهش شفافیت قیمتی، تنها بخشی از پیامدهای مستقیم آن است.
اما اثرات غیرمستقیم عمیقترند؛ افزایش نااطمینانی، ترجیح فعالیتهای غیرمولد، خروج سرمایه انسانی و مالی، و تشدید فشارهای تورمی. در غیاب دسترسی پایدار به اینترنت، بازارها نه به ثبات، بلکه به تعلیق و بیخبری فرو میروند؛ وضعیتی که عمق معاملات را کاهش داده و اقتصاد را به سمت رکود پنهان سوق میدهد. این پیامدها در سطح بنگاهها ملموستر و گاه ویرانگرتر است. برای هزاران کسبوکار کوچک، خانگی و متوسط، اینترنت همان نقشی را دارد که برق برای خط تولید. قطع آن به معنای توقف فروش، از بین رفتن مشتریان، سوخت شدن سرمایههای نامشهود مانند برندینگ دیجیتال و قفل شدن سرمایه در گردش است. بنگاههایی که با حاشیه سود اندک فعالیت میکنند، در برابر چند هفته اختلال تابآوری ندارند و ناچار به تعدیل نیرو یا تعطیلی موقت میشوند.
در این میان، پیشنهادهایی مانند کوچ اجباری به پلتفرمهای داخلی، بدون توجه به اثرات شبکهای، هزینههای جابهجایی و کوچکشدن بازار، عملا مسکنهایی پرهزینه و ناکارآمدند. در نهایت، آنچه از مجموع این تجربهها برمیآید، شکلگیری یک چرخه معیوب در اقتصاد سیاسی ایران است: تضعیف اینترنت بهعنوان زیرساخت، تضعیف تولید و سرمایه اجتماعی، افزایش نارضایتی و نااطمینانی. چرخهای که اگر شکسته نشود، نهتنها رشد اقتصادی، بلکه ظرفیت توسعه و آینده نیروی انسانی کشور را نیز با تهدیدی جدی مواجه میکند. این سه روایت، هر یک از زاویهای متفاوت، تصویری واحد را ترسیم میکنند: در اقتصاد امروز، قطع اینترنت فقط خاموشی یک ابزار نیست؛ توقف بخشی از حیات اقتصادی و اجتماعی کشور است. پرونده امروز باشگاه اقتصاددانان به بازخوانی پیامدهای قطع اینترنت در زمینههای مختلف پرداخته است.
