ریسکهای سیستماتیک مانع ورود نقدینگی هستند؛
بورس در انتظار نتیجه مذاکرات
عکس : صبا طاهریان
در بازار دوشنبه چه گذشت؟
بازار سهام در حالی پنجمین روز متوالی افت خود را پشت سر گذاشت که همچنان نشانههای احتیاط و تردید در رفتار معاملهگران بهوضوح قابل مشاهده است. نماگر اصلی بازار سرمایه در دقایق ابتدایی معاملات تا سطح ۳میلیون و ۸۰۰ هزار واحد عقبنشینی کرد و در آستانه از دست دادن این مرز روانی مهم قرار گرفت؛ محدودهای که از منظر تکنیکال و ذهنی برای فعالان بازار اهمیت بالایی دارد و شکست آن میتوانست فشار فروش را تشدید کند.
با این حال، پیش از آنکه این سطح کلیدی بهطور کامل از دست برود، تحرکات مثبت در گروه بانکی و خودرویی مانع از ریزش بیشتر شاخص شد و تا حدودی تعادل را به معاملات بازگرداند. این دو گروه که در زمره صنایع بزرگ و اثرگذار بازار قرار میگیرند، در روزهای اخیر همزمان با نزدیکشدن به موعد مذاکرات هستهای بیش از گذشته در کانون توجه قرار گرفتهاند. بهطور معمول در چنین مقاطعی، سهام ریالی و صنایع وابسته به متغیرهای داخلی، نقش پررنگتری در شکلدهی به جهت کلی بازار ایفا میکنند و این بار نیز همین الگو تکرار شد.
با وجود این حمایت مقطعی، دادههای معاملاتی همچنان از فضای سرد و محتاطانه حکایت دارد. بر اساس محاسبات «دنیای اقتصاد» ارزش معاملات خرد با ۳۲ درصد افزایش نسبت به روز یکشنبه در حوالی ۱۰هزار و ۶۰۲میلیارد تومان ثبت شد که با وجود رشد رقمی نهچندان بالا برای بازاری با این ابعاد محسوب میشود و نشان میدهد جریان نقدینگی قدرتمندی وارد بازار نشده است. در سمت دیگر، سرمایهگذاران حقیقی ۴۳۰میلیارد تومان ورود پول به بورس ثبت کردند؛ رقمی که هرچند مثبت ارزیابی میشود، اما هنوز برای تغییر فاز کلی بازار کافی به نظر نمیرسد و بیشتر میتواند بهعنوان یک سیگنال احتیاطی از بازگشت تدریجی اعتماد تلقی شود.
از منظر ارزندگی، نسبت قیمت به درآمد (P/E) بازار به زیر ۷ واحد رسیده است؛ سطحی که در مقایسه با میانگینهای تاریخی میتواند برای بخشی از فعالان بازار جذاب تلقی شود و انگیزه خرید در سهام بنیادی را تقویت کند. با این حال، متغیرهای غیراقتصادی و ریسکهای سیاسی همچنان سایه سنگینی بر تصمیمگیریها انداختهاند. تا زمانی که تکلیف دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا روشن نشود، بسیاری از سرمایهگذاران ترجیح میدهند با رویکردی محافظهکارانه عمل کنند. بر همین اساس، هرچند نشانههایی از ارزندگی و تحرک در برخی صنایع مشاهده میشود، اما هنوز نمیتوان با قطعیت از پایان اصلاح بازار سخن گفت و تعیین نقطه بازگشت قطعی شاخص، همچنان به تحولات پیشرو گره خورده است.
بازار سهام در شرایط فعلی نشان داده که حساسیت بالایی نسبت به مرز ۳میلیون و ۸۰۰ هزار واحد دارد و همین حساسیت میتواند نقش یک کف موقت در متعادل نگه داشتن معاملات ایفا کند. فعالان بازار با دقت این سطح را زیر نظر دارند، زیرا شکست یا حفظ آن میتواند جهتگیری کوتاهمدت شاخص کل را تعیین کند. با این حال، روند آتی بازار بیش از هر عامل دیگری به نتایج مذاکرات هستهای ایران و آمریکا وابسته است و هر سناریویی که از این مذاکرات بیرون بیاید، میتواند معادلات بازار را بهطور اساسی تغییر دهد.
در صورتی که نتیجه مذاکرات مثبت ارزیابی شود و نشانههای کاهش تنشها در فضای سیاسی و اقتصادی ظاهر شود، با توجه به ارزشهای جذاب و قیمتهای نسبتا پایین در اغلب نمادهای بورسی، این امکان وجود دارد که بازار به فاز صعودی بازگردد و سهامداران شاهد رونق نسبی در گروههای بزرگ و اثرگذار باشند. در این سناریو، گروههای بانکی، خودرویی و کالاهای پایه میتوانند پیشقراول حرکت صعودی بازار شوند و اعتماد سرمایهگذاران حقیقی و حقوقی به معاملات افزایش یابد.
از سوی دیگر، در صورتی که مذاکرات به نتیجه مطلوب منتهی نشود یا سیگنالهای منفی به بازار مخابره شود، احتمال افزایش فشار فروش در سطوح پایینتر وجود خواهد داشت و سطوح حمایتی جدید شاخص کل در معرض آزمون قرار خواهند گرفت. در این شرایط، نوسانات کوتاهمدت افزایش یافته و معاملهگران بیشتر با احتیاط عمل خواهند کرد. بنابراین، تحولات سیاسی و بینالمللی روزهای آینده نقش سرنوشتساز برای بورس تهران خواهد داشت و هرگونه پیشبینی قطعی بدون لحاظ این متغیرها هنوز زودهنگام است. بازاری که اکنون در آستانه تصمیمگیری مهم قرار دارد، همچنان به رصد اخبار داخلی و خارجی نیازمند است تا مسیر حرکت بعدی خود را مشخص کند.
روند نزولی بورس در انتظار روشنشدن نتیجه مذاکرات
حسن حسیننیا، تحلیلگر بازار سرمایه گفت: بازار سهام از انتهای هفته گذشته وارد یک روند منفی شد و این مسیر در هفته جاری نیز تداوم پیدا کرد. اگرچه در ابتدای برخی روزهای معاملاتی، از جمله روز شنبه، نشانههایی از بهبود مشاهده شد، اما در ادامه دوباره فشار عرضه افزایش یافت و افت شاخصها ادامهدار شد؛ بهگونهای که دیروز نیز شاهد استمرار همین کاهشها بودیم.
وی ادامه داد: علت اصلی این وضعیت را باید در افزایش ریسکهای سیستماتیک طی ماههای اخیر جستوجو کرد. بهویژه در هفتههای گذشته سطح تنشهای منطقهای افزایش یافته و همزمان شایعات مختلفی در فضای بازار منتشر میشود که احتمال بروز درگیریهای نظامی را در ذهن فعالان اقتصادی پررنگ میکند. همین عوامل سبب شده است فضای احتیاط بر معاملات حاکم شود. از سوی دیگر، حتی در نمادهایی که اخبار بنیادی مثبتی داشتند-از جمله برخی نمادهای خودرویی که با خبر افزایش نرخ محصولات یا عرضه بلوکی همراه بودند-نیز سهامداران با تردید و تعلیق در سمت خرید ظاهر شدند.
این تحلیلگر اضافه کرد: مجموع این عوامل، بهویژه ریسکهای سیستماتیک، سطح تقاضا در بازار سرمایه را کاهش داده است. فعالان بازار در شرایط فعلی با احتیاط بیشتری تصمیمگیری میکنند و تمایل دارند سرمایه خود را به سمت داراییهایی هدایت کنند که در برابر رخدادهای امنیتی یا نظامی، ریسک کمتری دارند. همین موضوع را میتوان در کاهش محسوس ارزش معاملات نسبت به ماه گذشته نیز مشاهده کرد. حسیننیا بیان کرد: در هفته اخیر نیز با توجه به اینکه قرار است مذاکرات در سطح دیگری ادامه پیدا کند، بخش قابلتوجهی از معاملهگران در وضعیت انتظار قرار گرفتهاند تا نتایج این نشستها مشخص شود و سپس متناسب با آن تصمیمگیری کنند. با این حال، خروج سرمایه از بازار سرمایه بهخوبی نشاندهنده سطح بالای ریسک و نااطمینانی در فضای فعلی است. در صورتی که این شرایط ادامه یابد و خبر قطعی و روشنی مبنی بر کاهش تنشها به بازار مخابره نشود، احتمال تداوم این روند نزولی همچنان وجود خواهد داشت.
ریسکها مانع خرید در بازار سرمایه
برزو حقشناس، تحلیلگر بازار سرمایه نیز اظهار کرد: بازار سرمایه در وضعیت فعلی با ویژگی قابلتوجهی روبهرو است؛ فروشندهها تضعیف شدهاند و تقریبا فروشنده خاصی در بازار دیده نمیشود. با توجه به ارزندگی بازار که واقعا بالا است، اکنون تقریبا تمام کارشناسان بر سر این موضوع توافق دارند که شرایط بنیادی و سودسازی شرکتها در یکی از بهترین برهههای خود قرار دارد. اما مساله این است که خریدار در بازار حضور ندارد. کاهش فروشندهها به تنهایی برای حرکت بازار کافی نیست.
وی ادامه داد: نبود خریدار را میتوان به چند عامل نسبت داد. عامل اصلی، بالا بودن سطح ریسکهاست که ماهیت سرمایهگذاران بازار سرمایه در همه جای دنیا ریسکگریز است و ایران هم از این قاعده مستثنی نیست. این ریسکها جریان ورود پول به بازار را محدود میکند و هرچه این ریسکها افزایش پیدا کند، احتمالا فروشندهها نیز بیشتر خواهند شد. حقشناس گفت: دو عامل دیگر نیز در این زمینه اثرگذار هستند، اگرچه اهمیت کمتری دارند. نخست، تداوم سیاستهای انقباضی بانک مرکزی است که با وجود تغییر مدیریت، شدت بیشتری یافته است. این سیاستها اثر محدودی بر بازار دارد، اما نمیتوان آن را نادیده گرفت. دوم، بحث بودجه است؛ افزایش مخارج دولت و نبود منابع مشخص در کنار تحریمها، ریسکهایی ایجاد کرده که سرمایهگذاران محتاطتر شوند. بهعنوان مثال، کاهش احتمالی معافیتهای مالیاتی شرکتها نیز این احتیاط را تشدید میکند. وی افزود: با این حال، عامل اصلی که مانع ورود خریدار به بازار سرمایه شده، همان ریسکهاست. چشمانداز بازار اکنون به مذاکرات امروز معطوف است. در صورت انتشار خبر مثبت، خرید تقویت شده و بازار میتواند حرکت صعودی داشته باشد. اما هرگونه خبر نامطلوب، میتواند واکنش منفی شدیدی در بازار ایجاد کند. با وجود این، نمیتوانم قطعی بگویم بازار حرکت صعودی خواهد داشت، چرا که ریسکها همچنان وجود دارند. با این حال، با توجه به واقعیتهای بنیادی، سطح پایین خاصی برای بازار متصور نیستیم مگر آنکه سناریوی بسیار منفی رخ دهد؛ مثلا جنگ. در غیر این صورت، کسانی که به سرمایهگذاری بلندمدت فکر میکنند، هماکنون در یکی از جذابترین مقاطع بازار سرمایه قرار دارند، اگرچه ممکن است در کوتاهمدت بهره قابلتوجهی از سرمایهگذاری خود نبرند.»
بورس در شیب تند اصلاح
کامل ابراهیمیان، تحلیلگر بازار سرمایه نیز بیان کرد: بازار سهام طی سه هفته اخیر یکی از تندترین دورههای اصلاحی سالهای اخیر را تجربه کرده و بیش از ۲۴۰۰همت از ارزش خود را از دست داده است. بهطوری که ارزش بازار از محدوده ۱۵ هزار و ۱۰۰ همت به حدود ۱۲ هزار و ۷۰۰ همت رسیده و نزدیک به ۱۵ درصد افت را در بازهای کوتاه تجربه کرده است. این اصلاح، از منظر تاریخی نیز کمسابقه ارزیابی میشود.
وی ادامه داد: شاخص کل بورس پس از عبور از سطح ۴.۴میلیون واحد، به نقطهای رسید که بهطور طبیعی میل به شناسایی سود در میان سهامداران حقیقی و حقوقی افزایش یافت. بازار پیش از این، پس از یک اصلاح عمیق در ماههای گذشته و همزمان با تغییر سیاستهای ارزی و تعدیل نرخ محصولات برخی صنایع متناسب با تورم، وارد فاز صعودی شده بود. گزارشهای مناسب پاییزی و عملکرد مثبت ماهانه شرکتها نیز این روند را تقویت کرد.
ابراهیمیان گفت: در چنین شرایطی، حتی بدون در نظر گرفتن ریسکهای بیرونی، انتظار یک اصلاح تکنیکال و نرمال وجود داشت. اما آنچه این اصلاح را از یک استراحت طبیعی به یک ریزش سنگین تبدیل کرد، افزایش ریسکهای سیستماتیک بود. در هفتههای اخیر، همزمان با افزایش تنشهای سیاسی میان ایران و آمریکا و برخی تحولات داخلی، سطح نااطمینانی در اقتصاد کلان افزایش یافته است. این فضای پرریسک، ترجیحات سرمایهگذاران را بهسرعت تغییر داده و موج عرضه را تشدید کرده است. بازار در چنین شرایطی بهشدت نسبت به اخبار سیاسی حساس است و کوچکترین ابهام میتواند به خروج نقدینگی منجر شود. این تحلیلگر بیان کرد: علاوه بر ریسکهای بیرونی، ساختار معاملاتی بازار نیز در تعمیق افت بیتاثیر نبوده است. وجود دامنه نوسان مثبت و منفی ۳ درصد در شرایط هیجانی، عملا به تشکیل صفهای فروش دامن میزند. سرمایهگذاران با این ذهنیت که احتمال افت بیشتر در روزهای آینده وجود دارد، ترجیح میدهند در صف فروش قرار بگیرند تا از زیان بیشتر جلوگیری کنند. این رفتار جمعی، به جای تعدیل سریع قیمتها، فرآیند اصلاح را فرسایشی و سنگینتر میکند. برخی کارشناسان پیشنهاد میکنند دامنه نوسان سهام، مشابه صندوقهای کالایی که دامنه ۱۰ درصدی دارند، افزایش یابد تا فرآیند کشف قیمت سریعتر و هیجانات زودتر تخلیه شود. وی ادامه داد: از منظر بنیادی، کاهش قیمتها منجر به افت نسبت P/E گذشتهنگر بازار از ۹.۱ به ۷.۱ واحد شده است؛ سطحی که در مقایسه تاریخی چندان بالا محسوب نمیشود. در صورت کاهش بیشتر این نسبت به محدوده ۶ واحد، معمولا تقاضای خرید سهام حتی در فضای پرریسک نیز فعال میشود. با این حال، تداوم نااطمینانیهای سیاسی میتواند بازار را با اصلاحی دیگر در محدوده ۵ تا ۱۰ درصد مواجه کند. تعیین تکلیف مذاکرات طی هفتههای آینده میتواند متغیر کلیدی جهت تغییر فاز بازار باشد.
ابراهیمیان گفت: از منظر عملکرد شرکتها، انتظار میرود گزارشهای زمستانی نسبت به زمستان سال گذشته رشد مناسبی را نشان دهند. در صورتی که این سناریو محقق شود و همزمان از شدت ریسکهای سیستماتیک کاسته شود، بازار میتواند وارد فاز تعادلی شود. اما در صورت تداوم تنشهای سیاسی یا وقوع تقابل نظامی، احتمال باقی ماندن بازار در وضعیت کمرمق و منفی وجود دارد.»
