بازار ارزنده در سایه ریسکهای سیستماتیک؛
بورس در برزخ مذاکرات
عکس : علی محمدی
در بورس چهارشنبه چه گذشت؟
با وجود غلبه روند نزولی در اغلب روزهای معاملاتی، بازار در دو مقطع شاهد چرخش مثبت و بهبود نسبی تقاضا شد. این بازگشتها اما بیش از آنکه نشانهای از تغییر فاز پایدار روند باشند، رنگ و بوی نوسانگیری و تحرکات کوتاهمدت داشتند؛ به بیان دیگر، خریداران با احتیاط وارد میشدند و در سطوح مقاومتی، عرضهها مجددا تقویت میشد. با این حال، در آخرین روز معاملاتی هفته، ورق به شکل معنادارتری برگشت. نماگرهای بورسی تحت تاثیر اخبار و انتظارات پیرامون مذاکرات پیشروی ژنو، یکپارچه سبزپوش شدند و بازار نشانههایی از بازسازی امید را مخابره کرد.
در معاملات روز پایانی هفته، تراز پول حقیقی مثبت شد و ارزش سفارشهای خرید از فروش پیشی گرفت؛ نشانهای مهم از تغییر موقت موازنه به نفع تقاضا. این چرخش در آرایش تابلوی معاملات حاکی از آن است که بخشی از سرمایههای پارکشده در حاشیه بازار، با دیدی محتاطانه و مشروط به نتایج مذاکرات، دوباره وارد گردونه دادوستد شدند. به بیان دقیقتر، بازار نه از سر اطمینان، بلکه بر مبنای «انتظار بهبود» واکنش نشان داد.
نماگرهای بازار سهام از ابتدای معاملات روز چهارشنبه در مدار مثبت حرکت کردند و در بسیاری از نمادها، تقاضا بر عرضه غلبه یافت. شاخص کل بورس تهران با رشد ۱.۶۹ درصدی معادل ۶۱ هزار واحد، بار دیگر کانال ۳.۷میلیون واحد را پس گرفت و در سطح ۳میلیون و ۷۱۳ هزار واحد ایستاد. شاخص هموزن نیز همسو با شاخص کل صعود و با ثبت بازدهی ۰.۸۷ درصدی، از نیمه کانال ۹۰۰ هزار واحد عبور کرد و به سطح ۹۵۲ هزار واحد رسید؛ حرکتی که نشان میدهد بهبود تقاضا صرفا محدود به چند نماد شاخصساز نبوده و طیف وسیعتری از بازار را دربر گرفته است. ارزش معاملات خرد به ۶ هزار و ۶۵۹میلیارد تومان رسید؛ رقمی که هرچند نسبت به روزهای کمرمق پیشین بهبود یافته، اما همچنان پایینتر از سطح ۱۰ همت ــ که میتوان آن را مرز نسبی رونق بازار تلقی کرد ــ قرار دارد.
به بیان دیگر، رشد قیمتی رخ داده، هنوز از پشتوانه نقدینگی قدرتمند برخوردار نیست و برای تثبیت یک روند صعودی پایدار، افزایش محسوس ارزش معاملات و تداوم ورود پول حقیقی ضروری خواهد بود. از نکات امیدوارکننده معاملات روز پایانی هفته، ثبت ۲۵۸میلیارد تومان ورود پول حقیقی بود؛ رقمی که نشان میدهد بخشی از سرمایههای خرد، پس از چند روز عقبنشینی، مجددا به بازار بازگشتهاند. همچنین ۷۲ درصد نمادها در محدوده مثبت بسته شدند که تصویری یکدستتر و متعادلتر از کلیت بازار ارائه میدهد. در سمت عرضه و تقاضا نیز کفه ترازو به نفع خریداران سنگینی کرد؛ بهطوریکه ارزش سفارشهای خرید به حدود ۱.۲ همت رسید و حدود ۵۰۰میلیارد تومان بیش از سفارشهای فروش بود. این برتری تقاضا، دستکم در کوتاهمدت، سیگنالی مثبت برای تداوم تعادل در معاملات تلقی میشود.
ردیابی جریان پول حقیقی در تابلوی معاملات نشان میدهد نقدینگی بهصورت هدفمند به سمت صنایع بزرگ و لیدر حرکت کرده است؛ موضوعی که میتواند بیانگر رویکرد محتاطانه سرمایهگذاران باشد، زیرا در شرایط ابهام، معمولا صنایع بزرگتر و نقدشوندهتر در اولویت انتخاب قرار میگیرند. در صدر این جریان، گروه فلزات اساسی قرار گرفت که با ثبت ۱۰۴میلیارد تومان ورود پول حقیقی، در رتبه نخست جدول تراز حقیقی ایستاد. این استقبال را میتوان متاثر از چشمانداز نرخ ارز، قیمتهای جهانی و نقش این گروه در شاخص کل دانست. در سوی دیگر، گروه مخابرات نیز با ثبت ۷۰۱میلیارد تومان ورود پول حقیقی، جایگاه دوم را به خود اختصاص داد و بیشترین جذب نقدینگی را در میان صنایع ریالی تجربه کرد؛ موضوعی که میتواند نشاندهنده اقبال به نمادهای با ماهیت تدافعیتر در شرایط پرریسک باشد. با این حال، آنچه در مجموع از رفتار بازار در هفته نخست اسفند برمیآید، نه تغییر قطعی روند، بلکه تلاش برای بازیابی تعادل در سایه اخبار سیاسی است. بورس تهران همچنان در وضعیت «انتظار» قرار دارد؛ انتظاری که اگر با سیگنالهای قطعی و کاهش ریسکهای سیستماتیک همراه شود، میتواند به تقویت جریان نقدینگی و شکلگیری موجی پایدارتر در سمت تقاضا منجر شود. در غیر این صورت، نوسانات مقطعی و رفتوبرگشتهای هیجانی همچنان سناریوی محتمل بازار خواهند بود.
دست بالای ریسکهای سیستماتیک
برزو حقشناس، تحلیلگر بازار سرمایه گفت: «بازار سرمایه در حال حاضر از دو مزیت مهم برخوردار است که بهطور بالقوه میتواند به نفع آن عمل کند. نخست، ارزندگی قابلتوجه سهام و دوم، رشد مداوم متغیرهای بنیادی و سودآوری شرکتها. با این حال، واقعیت آن است که این عوامل بهتنهایی محرک حرکت بازار نیستند؛ همانطور که طی هفتههای اخیر مشاهده کردیم، با وجود همین پشتوانههای تحلیلی، بازار روندی نزولی را تجربه کرده است.» وی ادامه داد: «دلیل اصلی این وضعیت، اثرگذاری پررنگ ریسکهای سیستماتیک است که سایه سنگینی بر معاملات انداختهاند. البته افزایش مداوم نرخ بهره نیز بهعنوان یک عامل فشار مطرح است، اما وزن آن در مقایسه با ریسکهای سیستماتیک کمتر است. به بیان دیگر، بنیانهای تحلیلی آنقدر قوی هستند که اگر سطح ریسکها اندکی کاهش یابد، میتوان انتظار رشد قابلتوجهی در بازار داشت.» حقشناس در توصیف وضعیت معاملات هفته جاری اظهار کرد: «در این هفته بازار تقریبا از فروشنده تهی شد؛ به این معنا که فشار فروش به شکل محسوسی کاهش یافت. با این حال، مشکل اصلی نبود خریدار قدرتمند است. بازاری که ارزش معاملات آن به حدود ۸تا۹همت محدود میشود و با کمبود تقاضای موثر مواجه است، طبیعتا توان رشد معنادار نخواهد داشت.»
وی درباره چشمانداز هفته آینده تصریح کرد: «تحولات پیشرو بهطور کامل به نتایج مذاکرات و سطح ریسکهای سیستماتیک وابسته است. در صورت انتشار خبر مثبت و کاهش ریسکها، بازار میتواند با شتاب قابلتوجهی وارد مسیر صعودی شود. اما اگر خبر امیدوارکنندهای مخابره نشود، نهتنها رشد شکل نخواهد گرفت، بلکه احتمال بازگشت فشار فروش نیز وجود دارد.» این تحلیلگر بازار سرمایه افزود: «حتی در سناریوی میانه، یعنی حالتی که نه خبر مثبت و نه خبر منفی قاطعی منتشر شود و صرفا مذاکرات ادامه پیدا کند، میتوان انتظار داشت بخشی از خریداران به بازار بازگردند و شرایط نسبت به یکی، دو هفته گذشته اندکی بهبود یابد. اما در چنین وضعیتی نیز رشد پرقدرت دور از انتظار خواهد بود.» حقشناس در جمعبندی تاکید کرد: «به لحاظ تحلیلی و بر مبنای متغیرهای بنیادی، بازار مستعد صعود است؛ اما سطح بالای ریسکهای سیستماتیک اجازه بروز این ظرفیت را نمیدهد. در شرایط کنونی، تمام نگاهها به نتیجه مذاکرات دوخته شده است. خبر خوب میتواند بازار را بهشدت صعودی کند، خبر منفی میتواند مجددا فشار فروش را تشدید کند و حتی سطوح پایینتری را رقم بزند. تداوم بلاتکلیفی نیز به معنای تداوم رکود و ناتوانی بازار در حرکت معنادار خواهد بود. در نهایت، مساله اصلی این روزهای بازار سرمایه، سطح ریسکهاست و سایر متغیرها در حاشیه آن قرار گرفتهاند.»
سرمایهگذاران در انتظار تعیینتکلیف سیاسی
محمد خبریزاد، تحلیلگر بازار سرمایه گفت: «در هفتهای که پشت سر گذاشتیم، بازار سرمایه بار دیگر تحتتاثیر حجم بالای اخبار قرار داشت. در سه روز ابتدایی هفته، فضای معاملات منفی و کمرمق بود، اما در دو روز پایانی شرایط تا حدودی بهبود یافت. واقعیت این است که بازار کاملا چشم و گوش خود را به اخبار مرتبط با مذاکرات و اظهارات مقامات ایران و آمریکا دوخته و توجه چندانی به متغیرهای تحلیلی، گزارشهای کدال یا ارزندگی سهام نداشته است؛ وضعیتی که طی حدود یک ماه اخیر نیز کموبیش تداوم داشته است.» وی افزود: «در میانه هفته، بازار به سطوحی رسید که از منظر تحلیلی واقعا ارزنده بود. ارزش دلاری بازار به محدوده ۷۵میلیارد دلار کاهش یافت، نسبتهای P/E و P/S به پایینترین سطوح خود رسیدند و نسبت شاخص به دلار نیما حتی به سطوحی پایینتر از دوره پس از جنگ ۱۲روزه سقوط کرد.
به بیان دیگر، بازار از منظر اغلب شاخصهایی که تحلیلگران مبنای تصمیمگیری خرید و فروش قرار میدهند، در پایینترین سطوح خود ایستاد. با این حال، سرمایهگذاران همچنان منتظر تعیینتکلیف روابط ایران و آمریکا هستند و ترجیح میدهند پس از روشن شدن وضعیت، درباره محل سرمایهگذاری تصمیم بگیرند.» خبریزاد تصریح کرد: «در حال حاضر به نظر میرسد بسیاری از فعالان، بازار سهام را موقتا کنار گذاشتهاند تا نتیجه مذاکرات مشخص شود. این در حالی است که بازار در نقاط بسیار جذابی قرار دارد. در آستانه فصل مجامع هستیم و اثر دلار ۱۳۰هزار تومانی بهتازگی در گزارشهای ماهانه شرکتها نمایان شده و در حال نشستن در صورتهای مالی است. بر همین اساس، نسبتهای TTM و P/E فوروارد، بهویژه در برخی نمادها، در سطوحی قرار گرفتهاند که از منظر تحلیلی بسیار جذاب ارزیابی میشوند و در صورت کاهش ریسکهای سیاسی، حتی میتوان از پتانسیل یک رشد قابلتوجه سخن گفت.» وی ادامه داد: «از میانه هفته، نشانههایی از شکلگیری تقاضا در بازار مشاهده شد که میتوان گفت ناشی از همین ارزندگی بالا بود؛ با این حال، ارزش معاملات همچنان پایین است. حتی در روزی که شاخص حدود ۱.۵ تا ۱.۷ درصد رشد داشت، بخش عمدهای از فعالان در نقش تماشاگر باقی ماندند تا ابتدا تکلیف فضای سیاسی روشن شود و سپس اقدام به خرید کنند.»
این تحلیلگر بازار سرمایه در خصوص رفتار محتاطانه معاملهگران توضیح داد: «با توجه به وجود دامنه نوسان در بازار سرمایه، این رویکرد چندان هم غیرمنطقی نیست. برخی سرمایهگذاران ترجیح میدهند پس از مشخص شدن نتیجه مذاکرات، حتی با حداکثر سه درصد قیمت بالاتر وارد شوند؛ چراکه در صورت بروز ریسک جدی مانند تشدید تنش یا وقوع جنگ، امکان عبور قیمتها از حد ضرر و تشدید زیانها وجود دارد. بنابراین از منظر مدیریت ریسک، این رفتار تا حدی قابل درک است.»
خبریزاد در جمعبندی اظهار کرد: «با توجه به اظهارات طرفین، هفته جاری از منظر مذاکرات بسیار تعیینکننده است و اثر آن مستقیما بر بازار سرمایه نمایان خواهد شد. اگر اخبار مثبت مخابره شود یا دستکم احتمال وقوع جنگ بهطور معناداری کاهش یابد، میتوان انتظار داشت هفته آینده برای بازار سرمایه بسیار مطلوب و همراه با رشد قابلتوجه باشد. اما در صورت انتشار اخبار منفی، بازار با شرایط دشواری مواجه خواهد شد و حتی در خوشبینانهترین حالت، همان الگوی فرسایشی هفتههای اخیر – چند روز منفی، یک روز متعادل و مجددا افت – تداوم خواهد یافت.»
