سومین دور مذاکرات هستهای امروز آغاز میشود؛
ایران و آمریکا در آوردگاه ژنو
رئیس دستگاه دیپلماسی ایران، عصر روز چهارشنبه ششم اسفند در حالی تهران را به مقصد شهر ژنو مکان دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا ترک کرد که چمدانهای او نه فقط حامل اسناد فنی و سیاسی، بلکه لبریز از سنگینی انتظارات در نوسان میان بیم و امید بود. این سفر که برای شرکت در سومین دور مذاکرات غیرمستقیم با ایالات متحده انجام میشود، از سوی بسیاری از ناظران بینالمللی بهعنوان آخرین فرصت برای جلوگیری از یک برخورد سخت و حل مسالمتآمیز بنبست پرونده ایران تلقی شده است. ژنو، شهری که دهههاست شاهد گرهگشاییهای بزرگ و شکستهای تلخ تاریخ بوده، اکنون به آوردگاه واپسین بدل شده است؛ جایی که چهبسا بناست در آن سرنوشت صلح در خاورمیانه بر لبه تیغ منطق و واقعگرایی رقم بخورد.
سایه سنگین تهدید بر میز مذاکره
وزیر امور خارجه ایران پیش از عزیمت برای این دور از گفتوگوها که با میانجیگری عمان برگزار میشود، تاکید کرد که توافق با آمریکا در دسترس است، اگر دیپلماسی در اولویت باشد. وی پیش از عزیمت به سوئیس گفت: «ایران برمبنای تفاهمهایی که در دور پیشین شکل گرفت، با عزمی راسخ برای دستیابی به یک توافق عادلانه و منصفانه در کوتاهترین زمان ممکن، گفتوگوها با ایالات متحده را در ژنو از سر خواهد گرفت».
از سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا پیش از شروع مذاکرات ژنو طی سخنرانی در کنگره این کشور بار دیگر تهدیدها علیه ایران را تکرار، اما گفت که ترجیح او راهکار دیپلماسی است. او در این نطق، با لحنی تند و صریح، دلایل خود را برای یک حمله احتمالی به ایران برشمرد. ترامپ با لحنی تهدیدآمیز تاکید کرد که هرگز اجازه نخواهد داد تهران به سلاح هستهای دست یابد. وی مدعی شد: « نمیتوانم بگذارم چنین اتفاقی بیفتد و هیچ ملتی نباید تردید کند که آمریکا این مشکل را حلوفصل میکند.» ترامپ پیش از آغاز مذاکرات سرنوشتساز ژنو در نطق خود بار دیگر به تهدید روی آورد و افزود: «ما مذاکراتی را آغاز کردیم و آنها میخواهند توافق کنند، اما ما آن کلمات جادویی یعنی ما هیچوقت سلاح هستهای نخواهیم داشت را از آنها نشنیدهایم.» رئیس کاخ سفید همچنین گفت: «ترجیح من حل این مشکل از طریق دیپلماسی است.» وی در ادامه مدعی شد که برنامه موشکی ایران تهدیدی برای اروپا است.
در عین حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در اقدامی کمسابقه یک جلسه توجیهی محرمانه درباره ایران برای عالیرتبهترین قانونگذاران این کشور برگزار کرد، جلسهای که تنها چند ساعت بعد، بازتاب آن در سخنرانی پرتنش دونالد ترامپ در نطق سالانه «وضعیت کشور» آشکار شد. بنا بر گزارش گاردین، جلسه توجیهی روبیو برای گروه موسوم به «گَنگ هشت» برگزار شد؛ جمعی متشکل از رهبران ارشد دو حزب در مجلس نمایندگان و سنا بههمراه رؤسا و اعضای ارشد کمیتههای اطلاعاتی. این گروه معمولا تنها در مواردی در جریان قرار میگیرد که احتمال تصمیمگیریهای بزرگ امنیتی یا نظامی در میان باشد. جزئیات ارائهشده در این جلسه محرمانه باقی مانده، اما واکنشها پس از آن نشاندهنده عمق نگرانیها در کنگره است.
حضور گروسی؛ میانجیگری در میدان مین
حضور پررنگتر مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در این دور از مذاکرات از نکات قابلتوجه است که برخی آن را مرتبط با پیشرفت در مسائل فنی مرتبط با نظارتها و بازرسیهای آژانس، بهویژه در آستانه نشست فصلی شورای حکام عنوان داشتهاند. رافائل گروسی روز چهارشنبه، ۲۵ فوریه، با تایید حضور خود در دور سوم مذاکرات ژنو میان تهران و واشنگتن، گفت که به نتیجه رسیدن این روند دیپلماتیک، با توجه به تهدیدهای جنگطلبانه آمریکا، بسیار حائز اهمیت است. گروسی در گفتوگویی که با یک رسانه اسپانیاییزبان انجام داده است، در پاسخ به سوالی درباره آسیب واردشده به تاسیسات برنامه هستهای صلحآمیز ایران طی حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی در ماه ژوئن گفت: «تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان آسیب بسیار جدی دیدند. ما اظهارات رئیسجمهور ترامپ درباره از بین بردن یا ویرانی کامل (برنامه هستهای ایران) و دیگر توصیفات در این باره را به یاد داریم. اما الان چه اتفاقی میافتد؟» مدیرکل آژانس افزود: «روند دیپلماتیک که پس از این جنگ کوتاه آغاز شد، ناگزیر بود؛ چرا که حتی با وجود این ویرانی، مواد هستهای، یعنی اورانیوم غنیشده با خلوص بالا که برای ساختن کلاهکهای هستهای نیاز است و ایران آن را انباشته، هنوز در آنجا قرار دارد. بنابراین، یک روند دیپلماتیک آغاز شده است که اکنون به اوج آن رسیده، چراکه آمریکا صراحتا نشان داده است قرار نیست هفتهها و ماهها به بحث کردن ادامه دهد.»
گروسی در ادامه با اشاره به تشدید تنشهای نظامی میان تهران و واشنگتن با گسیل ناوگروهها و جنگافزارهای اضافی ارتش آمریکا به منطقه، گفت: «این موضوع باعث شکلگیری شایعات جنگ شده است. به بیان دیگر، وضعیتی بسیار خطرناک در اینجا و در پسزمینه مذاکرات دیپلماتیک در حال شکلگیری است. بنابراین، به نتیجه رسیدن این مذاکرات بسیار مهم است؛ چرا که در غیر این صورت، به گفته شخص رئیسجمهور ترامپ که هفته گذشته شنیدیم، اگر مذاکرات دیپلماتیک موفقیتآمیز نباشد، اتفاقات بدی خواهد افتاد.» این در حالی است که از وقایع ژوئن به این سو، آژانس بینالمللی انرژی اتمی سعی کرده در میانه اختلافات سیاسی میان ایران و آمریکا نقش ناظر فنی را حفظ کند. گروسی در این رابطه و با تایید حضور خود، خاطرنشان کرد که به نتیجه رسیدن این روند دیپلماتیک، با توجه به تهدیدهای جنگطلبانه آمریکا، «بسیار حائز اهمیت» و حیاتی است. از این منظر، رضایت آژانس میتواند بهانههای جنگطلبانه را از دست تندروهای کاخ سفید بگیرد و راه را برای یک توافق پایدارتر هموار کند.
بیبرنامگی نظامی
فایننشال تایمز به تاریخ ۲۵ فوریه طی گزارشی با اشاره به تحولات اخیر در قبال پرونده ایران نوشت که دونالد ترامپ هفتههاست که تهدید جنگ علیه ایران را مطرح میکند و همزمان این کشور را برای توافق تحت فشار قرار میدهد. اما هر جنگی به یک هدف روشن، منابع نظامی مناسب و یک برنامه نیاز دارد. با وجود خطرات فوقالعاده بالا -برای مردم ایران، خاورمیانه و اقتصاد جهانی - به نظر میرسد که طرح ترامپ برای جنگ احتمالی فاقد هر سه مورد است. این روزنامه افزود که اظهارات ضد و نقیض ترامپ درباره ایران حاکی از آن بوده که مشخص نیست وی دقیقا چه برنامهای برای بحران فعلی دارد. این روزنامه در ادامه نوشت: «ترامپ همزمان با اظهارات تهدیدآمیز خود بارها گفته است که در پی درخواست متحدان عرب برای خویشتنداری، توافق را به جنگ ترجیح میدهد. از سوی دیگر، باید به یاد داشت که ترامپ مذاکرات را به استیو ویتکاف، فرستاده خود و جرد کوشنر، دامادش، واگذار کرده است. این در حالی است که هیچکدام از این مقامات تجربهای با ایران ندارند و فاقد دانش فنی لازم در مذاکرات پیچیده هستهای هستند.»
این روزنامه بریتانیایی در ادامه افزود: «دور سوم مذاکرات غیرمستقیم در ژنو در روز پنجشنبه شاید آخرین فرصت برای جلوگیری از جنگ باشد. اگر توافقی حاصل نشود، ترامپ با انتخابی سرنوشتساز روبهرو خواهد بود. رئیسجمهور آمریکا که ظاهرا تنها با چند مشاور مورد اعتماد خود تصمیم میگیرد، ممکن است باور داشته باشد که عملیات نظامی موفقیتآمیز برای ربودن نیکولاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، گواه شکستناپذیری ایالات متحده است. اما ایران ونزوئلا نیست و بهتر است ترامپ به درسهای فاجعهبار عراق و افغانستان توجه کند.»
تلاشهای لحظهآخری برای صلح
عراقچی در حالی راهی سوئیس شده که تلاشها و هشدارهای منطقهای و بینالمللی برای یافتن راهحلی مسالمتآمیز در وضعیت فعلی ادامه دارد. در همین رابطه، سخنگوی دستگاه دیپلماسی چین اعلام کرد که کشورش با هرگونه دخالت در امور داخلی ایران مخالف است. از سوی دیگر، روز سهشنبه پنجم اسفند نیز وزرای خارجه مصر و روسیه طی تماسی تلفنی درباره تداوم مذاکرات جمهوری اسلامی ایران و آمریکا رایزنی کردند. بنا به گزارش ریانووستی، بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر و سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه روز سهشنبه به صورت تلفنی رایزنی کردند.
در عین حال، یک منبع دیپلماتیک ترکیهای روز چهارشنبه به خبرگزاری رویترز اعلام کرد که آنکارا در حال ارزیابی همهجانبه تدابیر احتمالی در صورت وقوع درگیری نظامی میان ایران و ایالات متحده است. این منبع آگاه که نخواست نامش فاش شود به رویترز گفت: «در این رابطه، تمامی سناریوها برای حفاظت از منافعمان مدنظر قرار گرفته است. در عین حال، هرگونه نقض حاکمیت ایران از نظر ما محکوم است.» آنچه در راهروهای دیپلماتیک ژنو رخ میدهد، تنها یک گفتوگوی ساده نیست، بلکه بحث اصلی بر سر این است که آیا عقلانیت میتواند بر جنون جنگ غلبه کند یا خیر. در این ساعتهای سرنوشتساز، جهان چشم به ژنو دوخته است تا ببیند آیا کلمات میتوانند جایگزین زور شوند یا خیر.
