تعمیق شکاف هزینههای ذوب مس
قیمت مس تحویلی ماه مارس در بورس نیویورک روز پنجشنبه بیش از ۳درصد کاهش یافت و به ۵دلار و ۷۸ سنت به ازای هر پوند (معادل ۱۲هزار و ۷۴۰ دلار در هر تن) رسید. این سطح قیمتی حدود ۱۲درصد پایینتر از اوج ثبتشده در اندکی بیش از دو هفته گذشته قرار دارد و از تشدید نااطمینانی در بازار حکایت دارد. این تردیدها زمانی تشدید شد که دادههای ماهوارهای نشان داد فعالیت واحدهای ذوب مس در ژانویه ۲۰۲۶ به پایینترین سطح خود از زمان آغاز پایش، یعنی نزدیک به یک دهه گذشته، رسیده است.
تازهترین شاخص جهانی ذوب مس «ساونت»، نشان میدهد در ژانویه ۱۴.۳درصد از ظرفیت ذوب مس جهان غیرفعال بوده است؛ رقمی که نسبت به دسامبر ۲.۵واحد درصد کاهش فعالیت را نشان میدهد، آن هم در ماهی که معمولا یکی از پرکارترین دورههای صنعت به شمار میرود. این اولین ژانویه در هفت سال اخیر است که نرخ غیرفعالی دو رقمی است و سطح کنونی ۶.۸واحد درصد بالاتر از میانگین سهساله قرار دارد. ماهوارهها حدود ۹۵درصد ظرفیت جهانی ذوب را پوشش میدهند و به همین دلیل این آمار تصویر نسبتا دقیقی از وضعیت صنعت ارائه میدهد.
با این حال، رقم کلی جهانی اختلافات منطقهای عمیقی را نشان میدهد. چین که حدود ۴۵درصد ظرفیت ذوب رصدشده در شاخص ساونت را در اختیار دارد، تنها ۷.۵درصد از ظرفیت آن غیرفعال گزارش شده است.
در مقابل، حجم فعال ذوب در خارج از چین نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۱.۲میلیون تن کاهش یافته است بیشترین افت سالانه به منطقه آسیا و اقیانوسیه تعلق دارد؛ منطقهای که بیش از ۸۵۰هزار تن از کاهش جهانی را به خود اختصاص داده است، آن هم با وجود ثبت افزایش ماهانه نسبت به دسامبر که تنها در همین منطقه مشاهده شده است.
این ناحیه همچنان تحت تاثیر اختلالهای عمده، از جمله تعطیلی واحد ذوب ایزابل لِیته (پاسار) در فیلیپین و توقف موقت واحدهای گرسیک و مانیار در اندونزی قرار دارد. هر دو واحد اندونزی پس از حادثه رانش گلولای در معدن Grasberg در سپتامبر، ناچار به توقف فعالیت شدند؛ حادثهای که زنجیره بالادستی و پاییندستی را همزمان مختل کرد.
آمریکای جنوبی و اروپا نیز هر یک افتی بیش از ۱۰۰هزار تن در حجم فعال ذوب ثبت کردند. در آمریکای جنوبی، بخش عمده کاهش به تداوم توقف واحد سالوادور (پوترریوس) در شیلی بازمیگردد که پس از ریزش دودکش در ژوئن ۲۰۲۵ همچنان از مدار خارج است. در آفریقا، وضعیت در ژانویه وخیمتر از سایر مناطق بودهاست. نرخ ظرفیت غیرفعال این قاره با جهش ۱۲.۹واحد درصدی به ۲۸.۴درصد رسید که شدیدترین افت نسبی ماهانه در میان همه مناطق است.
با این حال، آفریقا یکی از معدود نقاط روشن ماه ژانویه را نیز به ثبت رساند؛ بهگونهای که نخستین نشانههای عملیاتی از واحد ذوب KamoaKakula با ظرفیت سالانه ۵۰۰هزار تن در جمهوری دموکراتیک کنگو مشاهده شد. هرچند این واحد همچنان در مرحله راهاندازی تدریجی قرار دارد، اما در صورت ورود کامل به مدار بهرهبرداری، ظرفیت فعال ذوب آفریقا را به حدود ۱.۴۵میلیون تن افزایش خواهد داد.
افت تاریخی فعالیت ذوب در جهان همزمان با سقوط بیسابقه هزینههای فرآوری و پالایش رخ داده است؛ کارمزدی که معدنکاران برای تبدیل کنسانتره به مس پالایششده به واحدهای ذوب میپردازند.
همچنین اختلالهای معادن، عرضه کنسانتره را محدود کرده و واحدهای ذوب بهویژه آنهایی که در سالهای اخیر پس از توسعه ناگهانی چین وارد مدار شدهاند را به رقابت شدید برای تامین خوراک کشانده است.
نتیجه این رقابت، سقوط نرخهای نقدی هزینه فرآوری و پالایش به محدودههای منفی بوده؛ بهطوری که مناقصههای اخیر بازار نقدی در حدود منفی ۴۵دلار به ازای هر تن و منفی ۴.۵سنت به ازای هر پوند بسته شدهاند. بازار قراردادهای سالانه نیز همین مسیر را طی کرده است. توافق سال ۲۰۲۶ شرکت Antofagasta با یک واحد ذوب چینی با نرخ صفر دلار نهایی شد؛ سطحی که بهعنوان پایینترین رقم ثبتشده در تاریخ قراردادهای سالانه هزینههای فرآوری و پالایش شناخته میشود.
چنین سطوحی عملا حاشیه سود واحدهای ذوب را از میان میبرد و توضیح میدهد چرا بسیاری از تاسیسات خارج از چین ناچار به کاهش تولید شدهاند.
در مقابل، صنعت ذوب چین بهواسطه اتکای گسترده به حمایت دولتهای محلی، کمتر در معرض فشارهای بازار قرار دارد و بسیاری از واحدها حتی در شرایط حذف کامل حاشیه سود نیز به فعالیت خود ادامه میدهند؛ تفاوتی نهادی که شکاف عملکردی میان چین و سایر مناطق را بهطور محسوسی تعمیق کرده است.
