تاب‌آوری تجارت افغانستان در ۲۰۲۵

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ تجربه تجاری افغانستان در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که ژئوپلیتیک ترانزیت، بیش از آنکه تابع جغرافیا باشد، به تنوع مسیرها وابسته است.

بر اساس گزارش رویترز، بسته شدن‌های مکرر مرزهای پاکستان که دهه‌ها شریان اصلی دسترسی افغانستان به دریا محسوب می‌شد، نتوانست تجارت این کشور را زمین‌گیر کند. عامل کلیدی این تاب‌آوری، تقویت مسیرهای جایگزین به‌ویژه از طریق ایران بوده است.

بندر چابهار به‌عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران، در سال‌های اخیر نقشی فراتر از یک گزینه جانبی برای افغانستان ایفا کرده است.

استفاده فزاینده تاجران افغان از این بندر، نه‌تنها هزینه ریسک سیاسی وابستگی به پاکستان را کاهش داده، بلکه به کابل امکان داده تا دسترسی پایدارتر و قابل پیش‌بینی‌تری به بازارهای جهانی داشته باشد.

افزایش واردات افغانستان از ایران—به‌ویژه در حوزه سوخت، مواد غذایی و نهاده‌های صنعتی—نشان‌دهنده تعمیق پیوندهای اقتصادی دو کشور در عمل، نه صرفا در سطح توافقات رسمی است.

از منظر ایران، این تحول واجد اهمیت راهبردی است. چابهار با ایفای نقش هاب ترانزیتی برای افغانستان، جایگاه ایران را در معادلات لجستیکی شرق و آسیای مرکزی تقویت می‌کند و به تهران امکان می‌دهد در رقابت کریدوری منطقه، وزنه‌ای موثر باقی بماند. همزمان، اتصال زمینی ایران به ترکمنستان و سپس ازبکستان و تاجیکستان، شبکه‌ای چندمسیره ایجاد کرده که شوک‌های سیاسی یک مسیر را خنثی می‌کند.

داده‌های تجارت افغانستان—افزایش حجم کل مبادلات به حدود ۱۳.۹ میلیارد دلار—نشان می‌دهد که این تنوع‌بخشی صرفا یک اقدام اضطراری نبوده، بلکه به یک راهبرد پایدار تبدیل شده است.

در چنین چارچوبی، ایران نه‌تنها تامین‌کننده اصلی واردات افغانستان، بلکه ضامن تداوم جریان تجارت این کشور محصور در خشکی است.

تجربه ۲۰۲۵ تایید می‌کند که هرچه تنش‌های سیاسی در جنوب آسیا ادامه یابد، نقش ایران در معماری ترانزیت افغانستان پررنگ‌تر خواهد شد؛ نقشی که می‌تواند به اهرم اقتصادی و دیپلماتیک مهمی برای تهران در منطقه بدل شود./