بازخوانی یک جدال قدیمی در اقتصاد کار؛
ریشه نابرابری درآمدی زنان و مردان چیست؟
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد - محمدامین مکرمی: پژوهشهای کلاسیک در این حوزه نشان دادهاند پس از تولد نخستین فرزند، درآمد زنان بهطور محسوسی کاهش مییابد؛ کاهشی که گاه سالها تداوم دارد. این افت درآمد تنها ناشی از وقفه شغلی نیست، بلکه به کاهش ساعات کار، انتخاب مشاغل انعطافپذیرتر با دستمزد کمتر و کند شدن روند ارتقای حرفهای نیز مربوط میشود.
در مقابل، درآمد مردان معمولا پس از پدر شدن دچار افت مشابهی نمیشود و حتی در برخی موارد افزایش مییابد. همین واگرایی، به مرور زمان شکاف مزدی را تعمیق میکند.
با این حال، طی سالهای اخیر دادههای دقیقتری در کشورهای شمال اروپا امکان بررسی عمیقتر این موضوع را فراهم کرده است. پژوهشگران با پیوند دادن اطلاعات درمانی و درآمدی، از یک «آزمایش طبیعی» استفاده کردهاند: زنانی که تحت درمانهای باروری قرار گرفتهاند.
مقایسه میان کسانی که در نهایت صاحب فرزند شدهاند و کسانی که نشدهاند، نشان میدهد در سالهای نخست پس از تولد کودک، فاصله درآمدی چشمگیری ایجاد میشود؛ اما این فاصله در بلندمدت کوچکتر میشود و حتی پس از یک دهه، در برخی موارد از میان میرود.
مطالعهای تازه این بحث را یک گام جلوتر برده است. در این تحقیق، زنانی بررسی شدهاند که با یک عارضه نادر مادرزادی متولد میشوند و از همان نوجوانی میدانند امکان بارداری ندارند. اهمیت این گروه در آن است که تصمیمهای آموزشی و شغلی آنها از ابتدا بدون انتظار وقفه ناشی از مادری شکل میگیرد.
یافتهها نشان میدهد در سالهای ابتدایی بزرگسالی، درآمد این زنان تفاوتی با سایرین ندارد؛ اما در دهههای بعد، زمانی که معمولا شکاف مزدی میان زنان و مردان گسترش مییابد، مسیر درآمدی آنان تقریبا همسطح مردان باقی میماند.
به گزارش نشریه اکونومیست، این نتایج نشان میدهد اگر هم تجربه مادری و هم «انتظار مادری» از معادله حذف شود، شکاف دستمزد تا حد زیادی ناپدید میشود. به بیان دیگر، حتی پیشبینی فرزندآوری نیز بر سرمایهگذاری زنان در آموزش، انتخاب رشته تحصیلی، نوع شغل و میزان تعهد به مسیرهای حرفهای اثر میگذارد. زنی که احتمال میدهد چند سال از بازار کار فاصله بگیرد، ممکن است از ابتدا مسیر کمریسکتر و کمدرآمدتری را برگزیند.
این جمعبندی پیام روشنی برای سیاستگذاران دارد. اگر هدف کاهش نابرابری مزدی است، تمرکز صرف بر ممنوعیت تبعیض یا افزایش شفافیت دستمزد کافی نخواهد بود. سیاستهای حمایتی در حوزه مراقبت از کودک، مرخصی والدین برای هر دو جنس، و انعطافپذیری واقعی در محیط کار میتواند هزینه اقتصادی فرزندآوری را متعادلتر توزیع کند.
شکاف مزدی بیش از آنکه بازتاب تفاوتهای ذاتی باشد، حاصل ساختارهایی است که بار اصلی فرزندآوری را بر دوش زنان میگذارد. تا زمانی که این عدم توازن پابرجاست، فاصله درآمدی نیز بهطور کامل از میان نخواهد رفت.
