مردم ونزوئلا زندگی بدون «مرد قدر قدرت» را تمرین میکنند؛
تغییر رفتار رئیسجمهور موقت
به گزارش فایننشالتایمز از زمانی که «دلسی رودریگز» در ماه ژانویه به عنوان رئیسجمهور موقت قدرت را در دست گرفت، ونزوئلاییها میگویند فضا کاملا متفاوت شده است. رودریگز که پیشتر معاون مادورو بود، با وجود اعلام وفاداری به او، چرخشی ناگهانی از پوپولیسم خشن به سبکی تکنوکراتیکتر ایجاد کرده است. حضور تلویزیونی او معمولا کوتاه و متمرکز است. ینیفر دیاز، بازنشستهای در کاراکاس میگوید: «حالا نفرت و اتهامزنی کمتری در فضا موج میزند. مادورو دیگر تمام وقت در تلویزیون نیست که به مردم حمله کند و همین به تنهایی تغییری بزرگ است.» رودریگز دهههاست که درون سیستم سوسیالیستی اقتدارگرای ونزوئلا فعالیت میکند، اما تحت فشار شدید آمریکا، از زمان به قدرت رسیدن او، گشایش سیاسی محتاطانهای آغاز شده است. مردم ونزوئلا میگویند این تغییرات صرفا ظاهری نیستند.
تظاهرات کوچک دانشجویی دموکراسیخواهانه تحمل شده؛ صدها زندانی سیاسی آزاد و رهبران اپوزیسیون در رسانههای دولتی ظاهر میشوند. تمام اینها در آستانه دستگیری مادورو غیرقابل تصور بود. رودریگز همچنین متعهد شده که «ال هلیکوئیده» را تعطیل کند؛ مرکز خریدی نیمهکاره که به زندانی مخوف تبدیل شده بود. به گفته گروههای حقوق بشری، از سوم ژانویه، روز دستگیری مادورو، حدود ۳۵۰ زندانی در سراسر کشور آزاد شدهاند. «فورو پنال»، یک نهاد ناظر، اعلام کرد که ونزوئلا در دوم فوریه ۶۸۷ زندانی سیاسی داشته است. رزا کوکونوبا، از رهبران دانشجویی در دانشگاه مرکزی ونزوئلا که تجمعی دموکراسیخواهانه را در بیرون دانشگاه سازماندهی کرده بود - تجمعی که در دوران مادورو توسط مقامات سرکوب میشد - میگوید: «کشوری که پارسال داشتیم با کشوری که از سوم ژانویه داریم، زمین تا آسمان فرق دارد. دریچهای از فرصت باز شده که نباید آن را هدر دهیم.»
قانونگذاران روز پنجشنبه پیشنویس «قانون عفو» را پیش بردند که در صورت تصویب، منجر به بخشش جرائم سیاسی ارتکابی در طول ۲۶ سال حکومت انقلابی خواهد شد. در مجموع، این اقدامات نشاندهنده نخستین نشانههای سست شدن اصول محوری «چاویسم» است؛ جنبش سیاسی که توسط چاوز، پوپولیست چپگرایی که از ۱۹۹۹ تا زمان مرگش بر اثر سرطان در ۲۰۱۳ حکومت کرد، پایهگذاری شد. اما بسیاری از ونزوئلاییها محتاط هستند و نگرانند که در صورت کاهش فشار آمریکا، این پیشرفتهای اولیه معکوس شود. مریلین اوخدا، یکی از معترضان در تجمع دموکراسیخواهان در کاراکاس میگوید: «ایالات متحده باید تمرکز خود را بر ونزوئلا حفظ کند، زیرا اگر چنین نکند، دموکراسی پیشرفت نخواهد کرد.» همچنین مخالفت با نفوذ آمریکا نقشی محوری در چاویسم داشت؛ جایی که چاوز در سخنرانی معروف خود در مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۲۰۰۶، جورج بوش پسر را با شیطان مقایسه کرد.
در دوران کارزار «فشار حداکثری» در دولت اول دونالد ترامپ، واشنگتن تحریمهای گستردهای را بر صنعت نفت ونزوئلا اعمال کرد که برخی از آنها اکنون در حال لغو شدن هستند. هفته گذشته، سفارت آمریکا در کاراکاس از «لورا دوگو» به عنوان اولین کاردار آمریکایی که از سال ۲۰۱۹ در ونزوئلا خدمت میکند، استقبال کرد. با تمرکز ترامپ بر منافع تجاری برای شرکتهای آمریکایی، رودریگز قانون جدید هیدروکربنها را امضا کرده است که عملا به کنترل دولت بر بخش نفت پایان میدهد و به شرکتهای خصوصی اجازه میدهد با بار مالیاتی کمتری در ونزوئلا فعالیت کنند(«دنیای اقتصاد» در گزارش «بازگشت غولها به کاراکاس» که ۱۹ بهمن منتشر شد به این مساله پرداخته بود).
رایان برگ، مدیر برنامه قاره آمریکا در اندیشکده مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی در واشنگتن، درباره دولت ونزوئلا میگوید: «آنها سعی دارند گشایش اقتصادی ایجاد کنند، نه گشایش سیاسی. اولی بسیار سریع پیش میرود درحالیکه دومی کندتر از آن است که همه ما میخواهیم و برخی از این اقدامات قابل بازگشت هستند.» رودریگز همچنین باید تندروهای کابینهاش را مدیریت کند، از جمله وزیر دفاع ولادیمیر پادرینو و وزیر کشور دیوسدادو کابلو که با هم نیروهای مسلح، پلیس و شبهنظامیان را کنترل میکنند. دختر کابلو که یک اینفلوئنسر و چهرهای اجتماعی است، در ماه جاری به عنوان وزیر گردشگری منصوب شد که ظاهرا امتیازی به پدر قدرتمندش محسوب میشود.
پرسش اصلی این است که آیا دولت رودریگز فضایی را برای اپوزیسیون سیاسی باز خواهد کرد یا خیر. یکی از شبکههای خصوصی، «ونوویژن»، در ۲۹ ژانویه اظهاراتی از ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون را پخش کرد که در سالهای پایانی حکومت مادورو تقریبا از امواج رسانهای حذف شده بود. ماچادو که از دسامبر خارج از ونزوئلا بوده، به نشریه پولیتیکو گفت: «ما معتقدیم که یک فرآیند شفاف واقعی با رأیگیری دستی… در تمام مراحل میتواند طی ۹ تا ۱۰ ماه انجام شود. اما خب، این بستگی به زمان شروع کار دارد.»
ماچادو از شرکت در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۴ منع شده بود، اما او شمارش آرای موازی و مستقلی را رهبری کرد که نشان میداد ادموندو گونزالس، نامزد جایگزین او، با اختلاف دو به یک پیروز شده است. با این حال، مادورو پیروز اعلام شد. رودریگز و برادر سیاستمدارش خورخه، در طول این انتخابات که آمریکا و چندین متحدش آن را تقلبی خواندند، در مناصب ارشد بودند. درحالیکه دولت جو بایدن پیروزی گونزالس را به رسمیت شناخت، ترامپ، ماچادو را به حاشیه رانده است. ریکاردو ریوس، که موسسه نظرسنجی محلی «پودر و استراتژیا» را اداره میکند، گفت اصلاحات «با سرعتی غیرمعمول» در حال انجام است و نظرسنجیهای انجام شده در این هفته نشان میدهد که افکار عمومی نسبت به میانهروی در «میرافلورس» (کاخ ریاستجمهوری) روی خوش نشان میدهند.
مادورو به شدت نامحبوب بود و دوران او شاهد یک انقباض اقتصادی شدید بود که در آن تولید ناخالص داخلی حدود سه چهارم کوچک شد و نزدیک به یکسوم جمعیت به خارج مهاجرت کردند. ریوس گفت پیش از دستگیری مادورو، بیش از ۴۵ درصد از پاسخدهندگان نظرسنجی میگفتند که «غم» احساس اصلی آنها نسبت به وضعیت ونزوئلا است. این هفته این رقم به ۲۰ درصد کاهش یافت. تنها ۱۱ درصد گفتند که قصد ترک کشور را دارند، درحالیکه این رقم در سال گذشته حدود ۲۰ بود.
